محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
970
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
فژ - [ بفتح فاء ] يال اسب كه به عربى عرف گويند - بضم و سكون عين و راى مهملتين و آخرش فاء - . مثالش شهرهء آفاق گويد : بيت « 1 » بر او سيمگون چون طلعت يار * فژ او مشكبو چون زلف دلدار و - بفتح فاء - بمعنى چرك و پليدى باشد . فژژ - [ بفتح فا و زاى فارسى ] گياهى تلخ باشد كه درد شكم را سود دارد . شمس فخرى گويد : بيت مخالفان شهنشه اگر خورند عسل * شود ز غصه و غم در مذاقشان چو فژژ و شاه ناصرخسرو نيز گويد : شعر « 1 » كه فرمود از اول كه درد شكم را * فژژ بايد از چين و از روم والان - - و معنى والان در حرف واو مىآيد - - . و صاحب تحفه گويد كه فژژ را اگر و گياه تركى نيز گويند و در ادات الفضلاء فرژ « 2 » - بفتح فا و سكون راى مهمله - آمده . فريژ - به وزن و معنى همان فريج مرقوم كه اگر تركى « 3 » باشد . مع السين فسوس - بمعنى سخره و دريغ باشد . مثال هر دو معنى ابو شكور فرمايد : شعر « 4 » ديو بگرفته مر ترا بفسوس * تو خورى بر زيان مال فسوس و نام دار الملك دقيانوس نيز باشد . مثالش حكيم سنائى گويد : بيت « 4 » حال اصحاب كهف و دقيانوس * قصهء بخسلوس و شهر فسوس و در فرهنگ بمعنى بيراهى كردن و بيراه شدن نيز آمده و به اين بيت اميرخسرو متمسك شده . بيت فسوس ديو لعين در ره خدا جويانست * شكال گور بدنبال شير نر يا بى فرناس - [ به راى مهمله و نون . به وزن الماس ] غافل و نادان باشد و مردم خوابآلوده را بسبب غفلت فرناس گويند . مثالش ناصرخسرو فرمايد :
--> ( 1 ) - كلمه از « ن » است . ( 2 ) - « س » : فژ . ( 3 ) - « كلمه از « غ » است . ( 4 ) - « س » ندارد .